مقدم نيست و مفاهيم وجوب و امكان و امتناع از دو مفهوم ضرورى و لا ضرورى پديد مىآيند ، هرگاه ضرورت را به هستى نسبت دهيم ، وجوب ، و هرگاه به عدم نسبت دهيم ، امتناع ، و هرگاه لا ضرورت را به يكى از آن دو ( وجوب و عدم ) يا به هردو نسبت دهيم ، مفهوم امكان عام يا امكان خاص پديد مىآيد . وى پس از بيان مطلب مزبور مىافزايد : « هرگاه مايل باشى كه اين مفاهيم سه‌گانه را تعريف كنى ، پس « وجوب » را بيّن و بديهى بشمار آور ، زيرا كه وجوب به معنى تأكّد وجود است ، و وجود اجلى از عدم است ، سپس مىتوانى امكان را به سلب وجوب از دو طرف ( وجود و عدم ) و امتناع را به اثبات وجوب براى سلب تعريف نمايى » « 1 » . مفاهيم مواد ثلاث معقولند نه محسوس آيا مفاهيم مواد ثلاث از طريق حواس در ذهن حاصل گرديده‌اند ، يا آنكه اين مفاهيم ، مفاهيمى عقلى هستند كه عقل با شيوهء مخصوص به خود آنها را ساخته و به دست آورده است ؟ بر خلاف نظريه برخى از حسيون كه معتقدند پيدايش اين مفاهيم را از طريق يكى از حواس مىتوان توجيه كرد ، يادآور مىشويم كه اين مفاهيم ، مفاهيم حسى نيستند ، و از طريق حواس وارد ذهن نگرديده‌اند . در اينكه مفهوم « امتناع » حسى نيست ، شكى نيست ، زيرا امتناع همان‌گونه كه بيان گرديد ، ضرورت عدم و نيستى است ، و خود مفهوم عدم از طريق حسّ در ذهن نيامده است ، تا چه رسد به امتناع كه بيانگر صفت و حالت عدم است . و از آنجا كه وجوب و امكان هم وصف « وجود » مىباشند و مفهوم وجود نيز به طور مستقيم از طريق يكى از حواس وارد ذهن نشده است ، قطعا امكان و وجوب هم كه وصف آن مىباشند ، از مفاهيم حسى نخواهند بود .

--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، ص 84 - 83 .